παγκόσμιου χρέος

«Ανατροπή Παπαδήμου αν πάρει νέα μέτρα»

Posted on

του Γιώργου Δελαστίκ
windows on the Balkan Peninsula
Ξεπέρασε κάθε όριο ανοχής…
η κυβέρνηση δημοκρατικής εκτροπής του μεγαλοτραπεζίτη Λουκά Παπαδήμου. Ο δοτός, μη εκλεγμένος πρωθυπουργός έχει διαψεύσει μέχρι στιγμής τις προσδοκίες των οικονομικά ισχυρών κύκλων που τον επέβαλαν, οι οποίοι είχαν την ελπίδα ότι ο Λουκάς Παπαδήμος θα κατόρθωνε να αποσπάσει σύντομα από τους Ευρωπαίους τοκογλύφους και πολιτικούς τα χρήματα των συμφωνημένων δανείων, ώστε κάποιο ελάχιστο τμήμα να καταλήξει και στα ταμεία ελληνικών επιχειρήσεων.
Αποδεικνυόμενος ανεπαρκής στην εκπλήρωση της κύριας αποστολής του, ο Λουκάς Παπαδήμος επιχειρεί να παράσχει σε άλλους τομείς χρήσιμες υπηρεσίες προς τους υποστηρικτές του.
Με απύθμενο πολιτικό θράσος, η εγκάθετη κυβέρνηση απειλεί μέσω υπουργών ή φερεφώνων της ότι θα νομοθετήσει την κατάργηση των δώρων Χριστουγέννων και Πάσχα και του επιδόματος αδείας, θα μειώ¬σει ή και θα καταργήσει εντελώς τον κατώτατο μισθό των 750 ευρώ μεικτά (καθαρά γύρω στα 600), θα καταργήσει τις ανά τριετία «ωριμάσεις» που συνεπάγονται μικρές αλλά αυτόματες μισθολογικές αυξήσεις για τους εργαζομένους, θα μειώσει τις εργοδοτικές εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία, ώστε να επιταχύνει την ολοκληρωτική κατάρρευσή τους και την πλήρη ιδιωτικοποίηση της ασφάλισης.
Όλα για τις τράπεζες
Αν δεν γίνουν όλα αυτά, οι δανειστές δεν θα μας δώσουν το νέο δάνειο, ισχυρίζεται η κυβέρνηση Παπαδήμου, με τον πρωθυπουργό να διακηρύσσει δημοσίως ότι γι’ αυτόν δεν υπάρχει απολύτως καμία «κόκκινη γραμμή» ανυποχώρητης υπεράσπισης οποιουδήποτε δικαιώματος του ελληνικού λαού στις διαπραγματεύσεις με τους ξένους επικυρίαρχους της πατρίδας μας, πέραν της «σωτηρίας της πατρίδας», όπως αυτός την αντιλαμβάνεται – και, βέβαια, ένας τραπεζίτης ως «πατρίδα» εννοεί, φυσικά, τις… τράπεζες!
Είναι αδιανόητο αυτό που συμβαίνει, αν το δει κανείς ψυχρά. Προσέξτε τι μας λέει η κυβέρνηση Παπαδήμου: Για να πάρει το νέο δάνειο των 90 δις ευρώ, από τα οποία τα 60 δις θα πάνε για την κεφαλαιακή αναπλήρωση και τον αφελληνισμό των ελληνικών τραπεζών, ενώ τουλάχιστον 25 δις θα πάνε κυρίως σε ευρωπαϊκές τράπεζες για την αποπληρωμή τοκοχρεολυσίων, θα πρέπει εκατομμύρια Έλληνες να υποστούν και νέα μείωση μισθών κατά 15% –σε αυτό αντιστοιχεί η κατάργηση του 13ου και του 14ου μισθού–, να δεχτούν νέα μείωση των συντάξεών τους και ουσιαστική διάλυση των ασφαλιστικών ταμείων τους, εγκαταλείποντας παράλληλα κάθε ελπίδα και δικαίωμα αύξησης των αποδοχών τους στο μέλλον, επαφιέμενοι στη φιλευσπλαχνία των εργοδοτών τους!
Είναι απίστευτο το θράσος τους. Μας θεωρούν εντελώς ηλίθιους. Προσπαθούν να τρομοκρατήσουν τα εκατομμύρια των Ελλήνων εργαζομένων να αποδεχτούν να θυσιαστούν για χάρη των τραπεζών, γιατί διαφορετικά «θα μας διώξουν από το ευρώ»!
Άμεση εκδίωξη
Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια. Αν η κυβέρνηση Παπαδήμου αποπειραθεί να περάσει με νόμο οποιοδήποτε από τα προαναφερθέντα μέτρα, πρέπει να ανατραπεί αμέσως, χωρίς την παραμικρή καθυστέρηση! Δεν πρέπει να παραμείνει ούτε λεπτό παραπάνω στην εξουσία, υπό οποιοδήποτε πρόσχημα.
Να οδηγηθεί ταχύτατα η χώρα σε βουλευτικές εκλογές. Εκεί οι πολίτες θα αναλάβουν τις ευθύνες τους, έχοντας πλέον πλήρη επίγνωση της κρίσης και επιλέγοντας ποιο κόμμα θα ψηφίσουν βάσει των θέσεών τους για την αντιμετώπιση της κρίσης και την έξοδο από αυτή. Με τη σειρά της θα αναλάβει τις δικές της ευθύνες η νέα κυβέρνηση, η οποία θα μπορεί τουλάχιστον να ισχυριστεί ότι για τη γραμμή που θα ακολουθήσει θα έχει πρόσφατη τη λαϊκή εντολή.
Οι ανοησίες και οι γελοιότητες που ακούμε και διαβάζουμε, γιατί δήθεν δεν πρέπει να γίνουν τώρα εκλογές, δεν εκφράζουν τίποτα περισσότερο από την αγωνία των πολιτικών απατεώνων του ΠΑΣΟΚ και του μηχανισμού τους, που βλέπουν το διεφθαρμένο σύστημά τους να απειλείται με σάρωμα, όπως και της ηγεσίας του ΛΑΟΣ, η οποία διαπιστώνει ότι το όνειρο συμμετοχής στην κυβέρνηση υλοποιήθηκε μεν, αλλά το πολιτικό τίμημά του είναι βαρύτατο, όπως δείχνει η δημοσκοπική πτώση του κόμματος αυτού.
Εφιαλτικοί μήνες…
Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας είναι δραματική, ενώ παράλληλα ραγδαία επιδείνωση σημειώνεται και στην οικονομική κατάσταση της Ευρώπης. Τα δημοσιονομικά μεγέθη χειροτερεύουν και στις ΗΠΑ, στην Ιαπωνία και στον υπόλοιπο κόσμο, ειδικά σε σχέση με το δημόσιο χρέος.
Είναι σαφέστατο πλέον ότι καθαρά οικονομική λύση μέσα στο πλαίσιο της ασκούμενης νεοφιλελεύθερης πολιτικής δεν μπορεί να υπάρξει ούτε εδώ ούτε στην Ευρώπη. Απαιτούνται πολιτικές αποφάσεις αλλαγής της οικονομικής πολιτικής στο πλαίσιο του συστήματος, γιατί αλλιώς σε λίγο το ίδιο το σύστημα θα αποσταθεροποιηθεί από το χάος, τη φτώχεια και τη δυστυχία που προκαλεί. Οι πολιτικοί και όχι οι τραπεζίτες καλούνται να λύσουν τα οικονομικά προβλήματα – και δεν εννοούμε, βεβαίως, πολιτικούς που δρουν ως όργανα του τραπεζικού συστήματος.
Είναι ανόητο, επίσης, να καλείται ο ελληνικός λαός να αποδεχτεί ανείπωτες θυσίες χάριν της παραμονής της χώρας στο ευρώ, όταν κανένας πλέον δεν είναι απολύτως σίγουρος για την επιβίωση του κοινού νομίσματος.
Οι μήνες που έρχονται θα είναι εφιαλτικοί για ολόκληρη την Ευρώπη και ειδικά την Ευρωζώνη, όχι μόνο για την Ελλάδα.
Το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα είναι μια «φούσκα». Μέσα στο 2012 οι ευρωπαϊκές τράπεζες πρέπει να βρουν λεφτά για να αποπληρώσουν περίπου 725 δις ευρώ σε δάνεια που λήγουν.
Κανένας δεν μπορεί να τους δώσει, εκτός από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία μέσα σε μία και μόνη ημέρα, την Τετάρτη 21 Δεκεμβρίου, έδωσε μισό τρισεκατομμύριο (!) ευρώ σε 523 ευρωπαϊκές τράπεζες για τρία χρόνια με εξευτελιστικό επιτόκιο μόλις 1%! Μάλιστα, τον άλλο μήνα, το Φεβρουάριο, η ΕΚΤ θα ξαναμοιράσει λεφτά στις τράπεζες της Ευρώπης.
Οι πλούσιες χώρες χρωστούν
Τα απερίγραπτα χρέη των τραπεζών συνοδεύονται από την αστρονομική εκτόξευση του δημόσιου χρέους των χωρών, το οποίο σε παγκόσμιο επίπεδο υπολογίζεται ότι στα τέλη του 2011 ανήλθε στα 55 τρις δολάρια.
Το πρώτο σοκ από την ανάλυση αυτού του χρέους προκύπτει από τη διαπίστωση ότι το μισό και κάτι παραπάνω από αυτό το κολοσσιαίο ποσό το χρωστούν οι… δύο ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου – οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία!
Οι Αμερικανοί χρωστούν 15 τρις δολάρια και οι Γιαπωνέζοι 13 τρις, ενώ άλλα 13 τρις δολάρια χρωστά η ΕΕ συνολικά. Με άλλα λόγια, οι τρεις πλουσιότεροι οικονομικοί πόλοι του πλανήτη χρωστούν το 75% του παγκόσμιου χρέους! Τα πλούσια κράτη, δηλαδή, είναι αυτά που χρωστούν, όχι τα φτωχά, όπως θα φανταζόταν κανείς αυθόρμητα.
Αλλά και μέσα στην ίδια την Ευρωζώνη οι τρεις πλουσιότερες χώρες της (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία) πρέπει να δανειστούν μέσα στο χρόνο 1,15 τρις ευρώ, όταν οι υπόλοιπες δεκατέσσερις θα δανειστούν 0,35 τρις! Και πάλι οι πλούσιοι, δηλαδή, έχουν τα πολλά χρέη!
Μέσα στο 2012, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και οι τρεις πλουσιότερες χώρες της Ευρωζώνης που προαναφέρθηκαν πρέπει να δανειστούν… 7 τρις δολάρια για να πληρώσουν ληξιπρόθεσμα χρέη!
Οι δύο κρίσιμες αλλαγές
Το 2012 θα είναι πολύ κρίσιμη χρονιά. Θα δουν πολλά τα μάτια μας. Υπάρχουν, όμως, τουλάχιστον δύο κρίσιμα ζητήματα, στα οποία, αν δεν αλλάξει η ευρωπαϊκή πολιτική, η επιδείνωση της κατάστασης ενδέχεται να προσλάβει εκρηκτικές διαστάσεις. Η λύση και στα δύο είναι πολιτική.
Πρώτον, δεν είναι δυνατόν να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση με την ΕΚΤ να δανείζει τρισεκατομμύρια στις τράπεζες και την ίδια στιγμή να αρνείται να δανείσει απευθείας τα κράτη της Ευρωζώνης και της ΕΕ. Ή το Βερολίνο θα αποδεχτεί να δανείζει η ΕΚΤ τις χώρες για πολλά χρόνια με χαμηλό επιτόκιο ή το ευρώ θα διαλυθεί.
Δεύτερον, δεν είναι ανεκτό η ΕΚΤ να δίνει τρισεκατομμύρια στις ευρωπαϊκές τράπεζες κι αυτές να μην τα διοχετεύουν στις επιχειρήσεις και στους πολίτες της ηπείρου, κρατώντας τα για να καλύπτουν τις αβυσσαλέες «μαύρες τρύπες» τους και να παίζουν τυχοδιωκτικά παιχνίδια για να «ξελασπώσουν» ή να προσποριστούν υπερκέρδη.
Χωρίς τις αλλαγές αυτές, οικονομι¬κή ασφυξία απειλεί χώρες και λαούς της  Ευρωζώνης.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Επίκαιρα» στις 12/1/12

ποιά είναι η υπερδύναμη της κρίσης?

Posted on

Ελλάδα, η υπερδύναμη της κρίσης (11/6/2011)
απο τον ΚΙΜΠΙ
kibi-blog.blogspot.com

Ο Άτλας, κατά την εκδοχή του Ησιόδου, ήταν γιος του Ιαπετού και της Κλυμένης, αδελφός του Προμηθέα, του Επιμηθέα και του Μενοίτιου. Στην Τιτανομαχία, ως γνωστόν, ο Άτλας έχασε και ο Δίας τον καταδίκασε να φέρει για πάντα στους ώμους του τον ουράνιο θόλο. Υποθέτουμε ότι για να έχει αυτή την ικανότητα θα ήταν τεράστιος, αλλά οπωσδήποτε ασήμαντος σε σχέση με το μέγεθος του ουράνιου θόλου. Άρα, ήταν κυρίως υπόθεση δύναμης -υπερδύναμης για την ακρίβεια- και όχι όγκου αυτό το επίτευγμα. Άλλωστε, ο πολύ μικρότερος το δέμας Ηρακλής, που τον φανταζόμαστε στις διαστάσεις κανονικού ανθρώπου, κατάφερε κι αυτός να σηκώσει για λίγο την ουράνια σφαίρα, μέχρι να πεταχτεί ο Άτλας να του φέρει τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων.

Η Ελλάδα δεν είναι φυσικά ένας Άτλας. Το ειδικό της βάρος με όρους οικονομίας και δημογραφίας είναι ασήμαντο στον πλανήτη. Τα 11 εκατομμύρια κατοίκων της αντιστοιχούν μόλις στο 0,17% του παγκόσμιου πληθυσμού. Το ελληνικό ΑΕΠ αντιστοιχεί στο 0,45% του παγκοσμίου. Το χρέος της είναι κατά τι μικρότερο από το 0,8% του παγκόσμιου χρέους, που στο τέλος του χρόνου θα φτάσει τα ιλιγγιώδη 43 τρισ. δολάρια. Το ελληνικό χρέος αντιστοιχεί επίσης περίπου στο 2,5% των 16 τρισ. δημοσίου χρέους όλης της Ε.Ε. και στο 5,5% του χρέους που συσσωρεύουν τρεις από τους στυλοβάτες της Ευρωζώνης, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία (περίπου 7 τρισ.). Τέλος, το ελληνικό χρέος μοιάζει απλώς με έναν μικρό λεκέ μπροστά στο δυσθεώρητο αμερικανικό χρέος των 10 τρισ. δολαρίων, σχεδόν το 20% του παγκόσμιου.

Επομένως, με τίποτα η Ελλάδα δεν είναι ο Άτλας που κουβαλά στους ώμους της την (αν)ισορροπία του παγκόσμιου χρέους. Κι όμως, έτσι ακριβώς αντιμετωπίζεται από όλες τις δυνάμεις της διεθνούς πολιτικής ελίτ, της πλουτονομίας και της χρεοκρατίας. Όταν ο πλανητάρχης Ομπάμα ισχυρίζεται ενώπιον της ηγεμόνος της Ευρωζώνης Μέρκελ ότι η διάσωση της Ελλάδας είναι ζωτική για τη διατήρηση της διεθνούς και της αμερικανικής ανάκαμψης, τότε κάτι σοβαρό τρέχει εδώ. Όταν η γερμανική ηγεσία απευθύνει έκκληση στην ΕΚΤ για ένα «γενναίο πακέτο διάσωσης με συμμετοχή των ιδιωτών», κάτι μεγάλο παίζεται. Όταν ο άρχων του ευρώ, ο Τρισέ, στυλώνει τα πόδια φωνάζοντας πως δεν δέχεται μια καταναγκαστική επιμήκυνση ή μείωση της αξίας των ελληνικών ομολόγων, κάτι υπονοείται για το πραγματικό πρόβλημα και τους ώμους που το σηκώνουν σ’ αυτή την παγκόσμια ισορροπία τρόμου.

Ποια είναι η τρομακτική υπερδύναμη που κάνει τον Ομπάμα να φοβάται; Ποια είναι καταστροφική υπερδύναμη που κάνει τη Μέρκελ να ξεχνά την προτεσταντική της εγκράτεια και να πιέζει με κάθε μέσο τους βουλευτές της να βάλουν νερό στο κρασί τους; Μήπως είναι η ίδια η Ελλάδα η υπερδύναμη αυτή; Εκ πρώτης όψεως, όχι. Ιδιαίτερα αν πάρει κανείς υπόψη τα στοιχεία, που τόση βαρύτητα έχουν για τους ιεροψάλτες της δημοσιονομικής ορθοδοξίας.

Μήπως είναι τα μυστηριώδη CDS και οι βαμμένοι με χρώματα του πολέμου «παίκτες» τους η δύναμη αυτή; Εν μέρει, ναι. Τα «ανοικτά» συμβόλαια CDS που ποντάρουν στην ελληνική χρεοκοπία έχουν επενδύσει κάτι παραπάνω από 5 δισ. δολάρια, σε ένα «στοίχημα» αξίας 78 δισ. δολαρίων. Τόσα προσδοκούν να πάρουν τα αρπακτικά αυτής της αρύθμιστης αγοράς από ένα «πιστωτικό γεγονός» επί των ελληνικών ομολόγων. Ωστόσο, το ποσό αυτό είναι μάλλον ασήμαντο μπροστά στα 100 δισ. δολάρια που έχουν στοιχηματίσει οι ίδιοι «κακοί» για κάποια ανάλογα «πιστωτικά γεγονότα» στην Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, το Βέλγιο, την Αυστρία και την ίδια την κραταιά Γερμανία. Και, γι’ αυτές το διακύβευμα είναι πάνω από 800 δισ. δολάρια! Γιατί, λοιπόν, δεν στοχοποιήθηκε κάποια από τις χώρες που η χρεοκοπία της θα απέφερε πολλαπλάσια κέρδη;

Τα CDS είναι προφανώς μέρος του προβλήματος, αλλά το όλο πρόβλημα, στον πυρήνα του, είναι η ίδια η μηχανή παραγωγής χρήματος: το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η τραπεζοκρατία, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του ’70 και μετά, οπότε οι Αμερικανοί εγκατέλειψαν το νομισματικό σύστημα του Μπρέτον Γουντς, για να πλημμυρίζουν τον κόσμο με δολάρια κατά βούληση, εξελίχθηκε σε σχεδόν αποκλειστικό «παραγωγό» χρήματος, στις άπειρες οβιδιακές μορφές του, που μοναδική τους ουσία έχουν το ίδιο το χρέος, ιδιωτικό ή δημόσιο. Η φούσκα του χρέους που εκτρέφεται αδιαλείπτως εδώ και τέσσερις δεκαετίες φτάνει τώρα στα όριά της. Όχι γιατί έχει προσβάλει αδύναμες, παραγωγικά ισχνές, χώρες, όπως η Ελλάδα. Αλλά γιατί πλήττει τον σκληρό πυρήνα του ιστορικού καπιταλισμού, τις ατμομηχανές αναπαραγωγής του, τις ΗΠΑ, τη Γερμανία ή την Ιαπωνία.

Οι πολιτικές ηγεσίες μόλις τώρα συνειδητοποιούν ότι έχουν παραδώσει στη Διεθνή της τοκογλυφίας αυτήν την τρομακτική δύναμη. Αλλά δεν έχουν καμία απολύτως βούληση να την τιθασεύσουν. Συνειδητοποιούν ότι έχουν εμπιστευθεί στους banksters (κατά έναν ευφυή συνδυασμό των bankers και των gangsters) ένα όπλο μαζικής καταστροφής, αλλά ευελπιστούν ότι θα κρατήσουν την καταστροφική του ενέργεια μακριά από τις γραμμές Μαζινό, στην περιφέρεια του διεθνούς καπιταλισμού. Αντιλαμβάνονται ότι, αργά ή γρήγορα, η λύση μπορεί να δοθεί με δύο τρόπους: ή ένα παγκόσμιο deal για την απαλοιφή μέρους ή του όλου χρέους, αλλά με όλα τα στοιχεία αναπαραγωγής του ανέπαφα, ή με έναν γενικευμένο πόλεμο χρεών, όπου θα ισχύει μόνο το «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».

Το πιθανότερο είναι ότι θα ζήσουμε ένα συνδυασμό και των δύο. Και χρεοπόλεμο και μια «συνθήκη ειρήνης» για όσους επιζήσουν από τον πρώτο. Προς το παρόν, οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ επιχειρούν να στήσουν αναχώματα – και η Ελλάδα είναι το έσχατο ανάχωμα σ’ αυτή την προσπάθεια, στην οποία χρησιμοποιούνται ως οχυρωματικά υλικά όλα τα κεκτημένα της μεταπολεμικής ευημερίας: το κοινωνικό κράτος, οι ελάχιστες εγγυήσεις εισοδήματος, η κοινωνική διαπραγμάτευση για τον μισθό, το ασφαλιστικό σύστημα, τα δημόσια αγαθά, ο δημόσιος πλούτος, η εθνική κυριαρχία και, τελικά, η ίδια η κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Από την άποψη αυτή, η Ελλάδα είναι όντως η πραγματική υπερδύναμη αυτής της κρίσης. Έχει στα χέρια της ένα τρομακτικό πλεονέκτημα, ένα απίστευτης ισχύος διαπραγματευτικό χαρτί. Από τη στιγμή που, τυχαία ή εσκεμμένα, επελέγη ως ο άξονας του παγκόσμιου παιγνίου για το χρέος, έχει ένα παράθυρο ευκαιρίας να εκβιάσει όχι απλά τη διάσωσή της, αλλά τη ριζική αλλαγή των κανόνων. Την αποφασιστική αφαίρεση της ισχύος από τη χρηματοπιστωτική δικτατορία. Την ανάκτηση της πολιτικής δύναμης από την πολιτική και τελικά από την ίδια τη δημοκρατία. Τη δημοκρατία που ανακτά το κοινωνικό της περιεχόμενο στο τρίπτυχο των «Αγανακτισμένων»: ισότητα, δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια.

Ακούγεται ουτοπικό; Όχι και τόσο, αν σκεφτεί κανείς ότι, αν η Ελλάδα εξαπολύσει τα πυρά της από το μοναδικό όπλο που έχει στα χέρια της, θα ακολουθήσει ένα ασύλληπτο ντόμινο καταρρεύσεων, ένας συστημικός Αρμαγεδδών, που είναι απίθανο να διακρίνει «αθώους» και «ενόχους», ισχυρούς και ανίσχυρους. Το δίλημμα που θα θέσει είναι απλούστατο: «Θέλετε να δοκιμάσουμε το κακό σενάριο;». Υποθέτω ότι τώρα πια λίγοι είναι αυτοί που θα πουν «ναι».

Η Ελλάδα είναι, λοιπόν, η υπερδύναμη της κρίσης. Αλλά όχι γιατί το πολιτικό της σύστημα είναι ικανό και έτοιμο χειριστεί το όπλο της, ασκώντας επιδέξιους «εκβιασμούς» στη διεθνή τραπεζοκρατία ή στους πολιτικούς ντίλερ της. Ίσα ίσα, το πολιτικό σύστημα εξελίσσεται πιθανότατα στο μεγαλύτερο θύμα της κρίσης αυτής, με τον διαδραματιζόμενο μπροστά στα μάτια μας αργό θάνατό του. Από τον οποίο φαίνεται απίθανο να γλιτώσει, όσους τόνους πολιτικής συναίνεσης κι αν επιστρατεύσει. Η κοινωνική συναίνεση μοιάζει να έχει χαθεί διά παντός, και η ανάκτησή της θα απαιτούσε μια ταχύτατη, ταχυδακτυλουργική ανασυγκρότηση του πολιτικού συστήματος, άφθαρτους «σωτήρες». Αλλά ο χρόνος δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο και η πρώτη ύλη -σε πρόσωπα και μηχανισμούς- μοιάζει να έχει εξαντληθεί. Φυσικά, υπάρχει και η εναλλακτική της αυταρχικής εκτροπής, αλλά ποιος τη ρισκάρει με μια κοινωνία σε κατάσταση παροξυσμού;

Κι αυτός ο κοινωνικός παροξυσμός, ακατέργαστος, πολιτικά θολός, ιδεολογικά ανάμεικτος, είναι τελικά η υπερδύναμη της κρίσης. Αν γλιτώσει από τη φθορά, την κόπωση, την πατρωνία, την κολακεία, αν τα θυμωμένα «όχι» βρουν τη συνέχειά τους σε μερικά αποφασιστικά «ναι», σε μια συντεταγμένη διεκδίκηση μιας ευρύτατης οικονομικής και πολιτικής αλλαγής, αν η ελληνική κοινωνία πετύχει να μεταδώσει τον ιό της οργής σε όλη την Ευρώπη, τότε μπορεί να γίνει μια απροσδόκητη υπερδύναμη του κόσμου μας. Όχι ως ο Άτλας που σηκώνει καρτερικά στους ώμους το οικονομικό μας σύμπαν. Αλλά ως θυμωμένος Ηρακλής που τον αφήνει να πέσει, αδιαφορώντας για τα μήλα εξ Εσπερίας. Και Γαία -και ουρανός- πυρί μειχθήτω…